Miasta Kresów Dawnej Rzeczypospolitej

Jak funkcjonowały miasta i miasteczka dawnych Kresów? Z czego żyli ich mieszkańcy, jak zmieniała się ich przestrzeń i jaką rolę odgrywały w gospodarce regionu? 23 października 2026 roku Pałac w Sieniawie stanie się miejscem spotkania badaczy z Polski i Ukrainy podczas kolejnej konferencji naukowej z cyklu „Miasta Kresów Dawnej Rzeczypospolitej”. Tegoroczna edycja odbędzie się pod hasłem „Społeczeństwo i gospodarka”. Zwieńczeniem wydarzenia będzie otwarte spotkanie z pisarzem Wacławem Holewińskim poświęcone Karolowi Jaroszyńskiemu.

Kresowe miasta i miasteczka przez stulecia były miejscem przenikania się kultur, tradycji i społeczności, a jednocześnie ważnymi ośrodkami handlu, rzemiosła i lokalnej gospodarki. Ich dzieje, mieszkańcy i przemiany zachodzące od XVIII do początku XX wieku znajdą się w centrum kolejnej odsłony konferencji „Miasta Kresów Dawnej Rzeczypospolitej”.

Wydarzenie odbędzie się 23 października w historycznych wnętrzach Pałacu w Sieniawie. Tegoroczny temat – „Społeczeństwo i gospodarka” – stanie się punktem wyjścia do rozmowy o codziennym funkcjonowaniu miast Galicji Wschodniej, Wołynia, Podola i Kijowszczyzny.

Do Sieniawy przyjadą badacze z Polski i Ukrainy. Podczas dwóch sesji naukowych siedmioro prelegentów przedstawi wyniki badań, kwerend archiwalnych oraz analiz historycznych.

Od Wołynia i Podola po miasta Galicji Wschodniej

Pierwszą sesję, rozpoczynającą się o godz. 9.30, poprowadzi dr hab. Krzysztof Ostafin.

O gospodarczej roli miast znajdujących się w dobrach polskiego ziemiaństwa na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie w epoce rozbiorów opowie dr hab. Tomasz Kargol, prof. UJ. Dr Łukasz Jewuła przyjrzy się życiu gospodarczemu i społecznemu miast prywatnych Galicji Wschodniej na przełomie XVIII i XIX wieku.

Kolejne wystąpienia pozwolą zejść z poziomu szerokich procesów historycznych do konkretnych miejsc. Dr hab. Krzysztof Ślusarek przedstawi sytuację miast królewskich na przykładzie Kamionki Strumiłowej i Rohatyna, natomiast dr Volodymyr Dolinovskyi z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie opowie o przestrzeni miejskiej Jagielnicy na przełomie XVIII i XIX wieku w świetle zachowanych akt podatkowych.

Co spisy ludności mówią o dawnych miastach?

Druga sesja, moderowana przez dr. hab. Tomasza Kargola, prof. UJ, rozpocznie się o godz. 14.00.

Dr hab. Krzysztof Ostafin zaprezentuje analizę przestrzenną miast Galicji Wschodniej przygotowaną na podstawie spisów ludności i spisów gospodarczych z lat 1857–1910.

O innym wymiarze przemian miejskiej przestrzeni opowie prof. dr hab. Michał Baczkowski, który podejmie temat likwidacji staropolskich fortyfikacji miejskich przez władze austriackie we Wschodniej Galicji w epoce napoleońskiej.

Ostatni referat zabierze uczestników do osiemnastowiecznego Złoczowa. Dr Jarosław Basztewycz z Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie przedstawi obraz miasta z pierwszej połowy XVIII wieku wyłaniający się z testamentów wójtowskich.

Karol Jaroszyński – od kresowej fortuny do finansowego imperium

Naukowe obrady nie będą jedyną częścią wydarzenia. O godz. 17.00 rozpocznie się otwarte spotkanie autorskie z Wacławem Holewińskim, zatytułowane „Karol Jaroszyński. Od kresowej fortuny do finansowego imperium”.

Pisarz jest autorem powieści „Cieniem będąc, cieniem zostałem”, której bohaterem jest Karol Jaroszyński – pochodzący z Podola przedsiębiorca, finansista i filantrop, który zgromadził ogromny majątek i zapisał się w historii jako jedna z najbardziej niezwykłych postaci świata finansów swojej epoki.

Jego życiorys stanie się punktem wyjścia do rozmowy nie tylko o wielkim majątku i działalności gospodarczej, ale również o świecie, w którym kresowe fortuny mogły wyrastać ponad lokalną skalę.

Spotkanie z Wacławem Holewińskim poprowadzi Beata Kost – urodzona we Lwowie polska dziennikarka i autorka książek, zajmująca się historią Lwowa oraz dawnych województw Rzeczypospolitej.

Historia Kresów odczytywana na nowo

Konferencja „Miasta Kresów Dawnej Rzeczypospolitej” ma służyć prezentacji najnowszych badań nad dawnymi ośrodkami miejskimi i pokazywać Kresy nie tylko przez pryzmat wielkich wydarzeń politycznych, lecz również procesów społecznych i gospodarczych.

Archiwalne spisy ludności, dokumenty podatkowe, testamenty czy materiały dotyczące majątków ziemskich pozwalają rekonstruować życie dawnych miast – ich strukturę społeczną, gospodarkę i przestrzeń oraz przemiany zachodzące w kolejnych epokach.

Obecność naukowców z Polski i Ukrainy daje jednocześnie możliwość spojrzenia na to dziedzictwo z różnych perspektyw badawczych.

„Miasta Kresów Dawnej Rzeczypospolitej. Społeczeństwo i gospodarka” – informacje

Data: 23 października 2026 r.
Godziny: 9.00–18.00
Miejsce: Pałac w Sieniawie
Wstęp: bezpłatny

Szczegółowy program:

9:00 – 9:30 – Otwarcie konferencji

Sesja I – Moderator sesji: dr hab. Krzysztof Ostafin

9:30 – 10:00 – dr hab. Tomasz Kargol, prof. UJ (Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego), Gospodarcza rola miast w dobrach ziemskich polskiego ziemiaństwa na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie w epoce rozbiorów

10:00 – 10:30 – dr Łukasz Jewuła, Życie gospodarcze i społeczne miast prywatnych w Galicji Wschodniej na przełomie XVIII i XIX wieku na wybranych przykładach

10:30 – 11:00 – dr hab. Krzysztof Ślusarek (Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego), Miasta królewskie w Galicji w końcu XVIII i pierwszej połowie XIX wieku. Studium na przykładzie Kamionki Strumiłowej i Rohatyna

11:00 – 11:30 – dr Volodymyr Dolinovskyi (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie), Przestrzeń miejska Jagielnicy w końcu XVIII – na początku XIX wieku w świetle akt podatkowych

11:30 – 13:00 – Dyskusja i zakończenie sesji I

13:00 – 14:00 – Przerwa

Sesja II – Moderator sesji: dr hab. Tomasz Kargol, prof. UJ

14:00 – 14:30 – dr hab. Krzysztof Ostafin (Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego), Miasta Galicji Wschodniej w świetle spisów ludności i spisów gospodarczych z lat 1857–1910: analiza przestrzenna

14:30 – 15:00 – prof. dr hab. Michał Baczkowski (Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego), Likwidacja staropolskich fortyfikacji miejskich przez władze austriackie we Wschodniej Galicji w dobie napoleońskiej

15:00 – 15:30 – dr Jarosław Basztewycz (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie), Miasto Złoczów w pierwszej połowie XVIII wieku w świetle testamentów wójtowskich

15:30 – 16:30 – Dyskusja i zakończenie sesji II

16:30 – 17:00 – Przerwa

Otwarte spotkanie autorskie 

17:00 – 18:00 – Karol Jaroszyński. Od kresowej fortuny do finansowego imprerium – spotkanie autorskie z Wacławem Holewińskim, autorem książki „Cieniem będąc, cieniem zostałem”. Prowadzenie: Beata Kost

Organizatorami wydarzenia są Województwo Podkarpackie, Centrum Kulturalne w Przemyślu, Muzeum Kresów w Lubaczowie, Instytut Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Pałac w Sieniawie.

Konferencja towarzyszy działalności Portalu Muzeum Dziedzictwa Kresów Dawnej Rzeczypospolitej i będzie okazją zarówno do poznania najnowszych ustaleń badaczy, jak i szerszego spojrzenia na miasta, które przez stulecia współtworzyły wielokulturowy krajobraz dawnej Rzeczypospolitej.