Polifonia pamięci na granicach karpackich światów

Serdecznie zapraszamy na wernisaż wystawy autorskiej Tomasza Kośka pt. „Polifonia pamięci na granicach karpackich światów”, który odbędzie się w Zespole Cerkiewnym w Radrużu w sobotę, 21 lutego 2026 r., o godz. 17. Partnerem wystawy jest Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Wododział TV.

Na karpackim szczycie Krzemieniec (1221 m n.p.m.), na którym dziś stykają się granice Polski, Ukrainy i Słowacji, materializuje się nie tylko podział polityczny, lecz także symboliczny wododział oddzielający zlewnie Bałtyku i Morza Czarnego, a zarazem odmienne pamięci historyczne. Obszary te jeszcze na początku XX w. należały do jednego organizmu państwowego – monarchii austro-węgierskiej. Burzliwy XX w., naznaczony wojnami światowymi, Zagładą, Samudaripenem, masowymi deportacjami i upadkiem bloku wschodniego, przekształcił dawne wielokulturowe peryferia w pogranicza państw narodowych.

W promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Krzemieńca krajobraz wypełniają dziś zarówno materialne ślady po nieobecnych mieszkańcach (np. opuszczone cmentarze, zdziczałe sady), jak i pomniki oraz znaki odwołujące się do zmieniających się reżimów władzy i pamięci. Pogranicza wokół karpackiego wododziału są przestrzeniami nachodzących na siebie odmiennych narracji historycznych, w których pamięci oficjalne zderzają się z oddolnymi i lokalnymi formami upamiętnień. Choć granice pozostają ważnym elementem polityk pamięci, to ich zaplanowane w centrach oddziaływanie ma tu charakter fragmentaryczny, a pamięć wybrzmiewa polifonicznym głosem.

Wystawa Polifonia pamięci na granicach karpackich światów prezentuje materiał fotograficzny, wzbogacony o nagrania karpackiego pejzażu dźwiękowego i fragmenty wywiadów, które są owocem projektu Broadcasting from the Forgotten European Borderlands: Carpathian Watershed in the Polyphony of Voices. Dopełnieniem ekspozycji są również mapy obrazujące eksplorowany teren w okresach różnych reżimów państwowych. Prezentowana opowieść o pamięciach wokół karpackiego wododziału to swoisty patchwork, na pierwszy rzut nie pasujących do siebie fragmentów, które jednak tworzą wielowymiarową, wielobarwną i polifoniczną całość. 

Autorem wystawy jest dr Tomasz Kosiek antropolog społeczno-kulturowy i kulturoznawca, adiunkt w Instytucie Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Autor licznych publikacji naukowych poświęconych tematyce m.in. mniejszościowych tożsamości, pamięciom społecznym, dziedzictwu kulturowemu. Badania etnograficzne prowadzi głównie na pograniczach w Karpatach Wschodnich. W terenie zawsze towarzyszy mu aparat fotograficzny, z pomocą którego próbuje dokumentować świat karpackich społeczności lokalnych.

Pierwotna wersja wystawy została zrealizowana ze środków Center for Governance and Culture in Europe, University of St. Gallen. Ekspozycja w Zespole Cerkiewnym w Radrużu potrwa od 21 lutego do 17 maja 2026 r.