REGIONALNE CENTRUM KULTUR POGRANICZA W KROŚNIE ZAPRASZA DO ODKRYWANIA NOWEJ ATRAKCJI W MIEŚCIE - TRZECH MOZAIK NAWIĄZUJĄCYCH DO HISTORII I DZIEDZICTWA MIASTA

Regionalne Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie zaprasza mieszkańców i przyjezdnych do odkrywania nowej atrakcji w mieście. Krosno zyskało trzy nowe, wyjątkowe elementy, które na stałe wpiszą się w jego krajobraz - mozaiki nawiązujące do historii i dziedzictwa miasta. To, po cyklu warsztatów, ostatni z etapów inicjatywy „Mozaika artystyczna w przestrzeni miejskiej”, przygotowanej przez artystkę Paulinę Garbiec w ramach open callu „Kierunek: Inicjatywa!”. Trzy, o różnych rozmiarach, mozaiki - wykonane przez uczestników warsztatów - można już oglądać na budynkach w różnych częściach miasta.

Wszystko zaczęło się od pomysłu i… kolejnego pomysłu

Pierwszym pomysłem była organizacja przez Regionalne Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie open calla „Kierunek: Inicjatywa!”. To program wspierający oddolne inicjatywy kulturalne, rozwój kreatywności oraz aktywizację społeczności lokalnej, która chce realizować swoje pomysły lub brać udział w inicjatywach twórców chcących działać właśnie w Krośnie. To przestrzeń zarówno dla osób, które chcą zrealizować swój pierwszy projekt, jak i dla twórców oraz animatorów kultury poszukujących możliwości dalszego rozwoju. W ramach 4. edycji open calla swój projekt zgłosiła Paulina Garbiec. „Mozaika artystyczna w przestrzeni miejskiej” to jej pomysł na wspólne działania ze społecznością lokalną i dla Krosna.

Pomysł Pauliny od początku zakładał coś więcej niż stworzenie dekoracji. Jego ideą było zaproszenie mieszkańców do wspólnego działania i pozostawienia trwałego śladu w przestrzeni, z której korzystają na co dzień. Powstające mozaiki miały opowiadać o Krośnie poprzez symbole nierozerwalnie związane z historią miasta, jego tożsamością oraz miejscami, w których zostały umieszczone. Każda z realizacji jest więc nie tylko dziełem sztuki, ale również opowieścią o lokalnym dziedzictwie.

Proces tworzenia rozpoczął się od otwartych warsztatów prowadzonych przez Paulinę Garbiec - artystkę wizualną od lat realizującą partycypacyjne projekty mozaikowe w przestrzeni publicznej. Uczestnicy poznawali technikę pracy z mozaiką, wspólnie projektowali kompozycje oraz układali kolejne fragmenty dzieł z kawałków ceramiki i płytek. Wiele materiałów wykorzystanych podczas pracy pochodziło z odzysku, co stanowiło świadome nawiązanie zarówno do idei ponownego wykorzystania surowców, jak i do wielowiekowych tradycji szklarskich Krosna. Każdy element ułożony przez mieszkańców stał się częścią większej całości - mozaiki budowanej z wielu historii, doświadczeń i spotkań. Projekt odwoływał się również do tradycji mozaik obecnych w polskiej przestrzeni publicznej drugiej połowy XX wieku, nadając jej współczesny, społeczny wymiar.

Trzy mozaiki nawiązujące do historii i dziedzictwa miasta to artystyczne ślady mieszkańców w przestrzeni Krosna. Dowiedz się o nich więcej i znajdź wszystkie trzy

Mozaika 1: Lampa naftowa

Pierwsza z mozaik - lampa naftowa - została wyeksponowana na elewacji Regionalnego Centrum Kultur Pogranicza. To symbol, który w naturalny sposób przywołuje postać Ignacego Łukasiewicza i historię przemysłu naftowego, nierozerwalnie związaną z Krosnem i regionem. Umieszczenie jej na budynku instytucji kultury nie jest przypadkowe, ponieważ instytucja niegdyś nosiła nazwę Dom Kultury Górnika Naftowca.

Miejsce: Regionalne Centrum Kultur Pogranicza, ul. Kolejowa 1, Krosno

Mozaika 2: Szklana ryba

Druga realizacja - szklana ryba - znalazła swoje miejsce na budynku należącym do kompleksu miejskich basenów. Motyw ryby nawiązuje do wody i funkcji obiektu, jednocześnie wykonanie jej z barwnych elementów szklanych przypomina o krośnieńskich tradycjach hutniczych. To połączenie lokalnego dziedzictwa z charakterem miejsca.

Miejsce: Zespół Krytych Pływalni, ul. Wojska Polskiego 45A, Krosno

Mozaika 3: Balon

Trzecia mozaika została zamieszczona na budynku Lotniska Krosno przedstawia balon. Symbol ten odwołuje się do lotniczych tradycji miasta oraz do jednej z najbardziej prestiżowych imprez balonowych, gromadzących rekordową liczbę pilotów z różnych zakątków świata - Górskich Zawodów Balonowych. Balon jest znakiem podróży, wolności i odwagi w przekraczaniu granic - wartości bliskich zarówno historii krośnieńskiego lotnictwa, jak i idei twórczego działania.

Miejsce: Lotnisko Krosno, ul. Żwirki i Wigury 8, Krosno

Każdy z symboli nawiązuje również do jednego wspólnego elementu - ognia, który:

• daje światło w lampie,
• pozwala nadawać kształty wyrobom szklanym,
• unosi balon w powietrze i umożliwia przemieszczanie się nim.

Osoby zaangażowane w tworzenie mozaik:

Marzena, Małgorzata, Mariola, Dorota, Lucjan, Samuel, Brien, Wanda, Aleksandra, Dominika, Daria, Leila, Aneta, Agnieszka, Kamila, Alina, Katarzyna, Marzena, Sebastian, Roch, Magnus

Mozaika. Wspólne dzieło z myślą o miejskim krajobrazie

Powstałe realizacje pokazują, że sztuka może naturalnie współtworzyć przestrzeń miasta i budować więź mieszkańców z miejscem, w którym żyją. Każda z mozaik jest efektem wspólnej pracy wielu osób - dzieci, młodzieży i dorosłych - które podczas warsztatów dołożyły własny fragment do większej kompozycji. Dzięki temu dzieła mają nie tylko wartość artystyczną, ale również społeczną. Są świadectwem współpracy, zaangażowania i przekonania, że wspólnie można tworzyć trwałe elementy miejskiego krajobrazu.

Mozaiki pozostaną w przestrzeni Krosna jako zaproszenie do odkrywania miasta z nowej perspektywy. Zachęcają do spacerów, zatrzymania się na chwilę i spojrzenia na dobrze znane miejsca przez pryzmat historii, symboli oraz ludzi, którzy wspólnie nadali im nowy wymiar. Są dowodem na to, że sztuka tworzona z mieszkańcami może stać się ważnym elementem lokalnej tożsamości i pozostawić ślad, który będzie towarzyszył kolejnym pokoleniom.

Jeśli spacer po Krośnie, to szlakiem i z mapą mozaik…

Najpierw ciepło przyjęty pomysł na wspólne tworzenie mozaik, a teraz - równie ciepło przyjęte same mozaiki. Regionalne Centrum Kultur Pogranicza w Krośnie chce, by na tych trzech realizacjach się nie skończyło. Każdego roku w miejskiej przestrzeni mogłyby pojawiać się kolejne mozaiki - tworzone wspólnie z mieszkańcami, opowiadające o miejscach, ludziach, historii i tym, co ważne dla Krosna.

Ale zanim pojawią się nowe, warto odkryć te, które już są. W Krośnie można znaleźć mozaiki, które powstały przed laty. Czasem ukryte we wnętrzach budynków, czasem na ścianach mijanych codziennie, a jednak pozostających niezauważonymi. Są częścią miejskiego krajobrazu, choć nie zawsze łatwo je dostrzec. Dlatego Regionalne Centrum Kultur Pogranicza pracuje nad pomysłem szlaku krośnieńskich mozaik i mapy, która pozwoli ruszyć ich śladem, tak by odnaleźć te znane i te, które do tej pory pozostawały poza codziennym spojrzeniem.

Chcemy, żeby ta mapa powstała także dzięki mieszkańcom. Jeśli wiecie o mozaice znajdującej się w Krośnie lub macie wiedzę o miejscu, w którym taka realizacja się zachowała, dajcie nam znać. Napiszcie, gdzie można ją znaleźć, co przedstawia i - jeśli to możliwe - czy jest dostępna do oglądania. Niektóre mozaiki mogą znajdować się na terenach prywatnych, w zakładach pracy czy we wnętrzach budynków, dlatego również takie informacje są dla nas ważne. Chcemy zaznaczać na mapie nie tylko miejsca, które można swobodnie odwiedzić, ale także te, o których warto wiedzieć, nawet jeśli ich zobaczenie wymaga wcześniejszej zgody.

Mozaikowy szlak chcemy więc nie tyle wyznaczyć, ile wspólnie odnaleźć. A później - być może - dalej go tworzyć, bo każda kolejna mozaika może stać się następnym punktem na tej mapie, a każdy jej fragment - kolejnym małym kawałkiem większej opowieści o Krośnie.

Każdy, kto zechce podzielić się wiedzą na temat mozaik, może nas odwiedzić - zapraszamy na kawę lub herbatę: Regionalne Centrum Kultur Pogranicza, pokój 218 (II piętro), ul. Kolejowa 1, Krosno, dzwonić lub pisać: Ksenia Bołd, tel. 13 432 18 98 wew. 150; mail: k.bold@rckp.krosno.pl

Autorka i realizatorka inicjatywy „Mozaika artystyczna w przestrzeni miejskiej”

Paulina Garbiec - artystka wizualna specjalizująca się w technice mozaiki, którą traktuje jako narzędzie pracy artystycznej, społecznej i edukacyjnej. Koncentruje się na tworzeniu mozaik w przestrzeni publicznej w formie realizacji site-specific oraz projektach partycypacyjnych angażujących lokalne społeczności. Od ponad 11 lat realizuje projekty inspirowane kontekstem miejsca, jego historią oraz architekturą. Z wyróżnieniem ukończyła studia na kierunku architektura krajobrazu na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie, a zainteresowanie kształtowaniem przestrzeni rozwija poprzez wprowadzanie trwałych form artystycznych do przestrzeni miejskiej. Jest współzałożycielką Społecznej Pracowni Mozaiki, działającej na styku sztuki, edukacji i działań społecznych.

Najważniejsze realizacje artystki to: rekonstrukcja mozaiki na Pomniku „Rodzina” z lat 60. autorstwa Jerzego Egona Kwiatkowskiego w Katowicach (2016), udział w wykonaniu mozaiki na fontannie „Talerzyki ” z lat 70. w Parku Niedźwiadków w Tychach (2021), projekt i wykonanie mozaiki w stołówce bursy przy Zespole Szkół Transportowo-Komunikacyjnych Tadeusza Kościuszki w Lublinie (2021), renowacja i częściowa rekonstrukcja mozaiki w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym nr 4 w Lublinie autorstwa Barbary Pniewskiej z 1964 roku (2024), a także realizacje w przestrzeni publicznej: „Serce Miasta” na Starym Mieście w Lublinie (2025) oraz „Siła kobiet” nad Sołą w Oświęcimiu (2025).

Mozaika „Serce Miasta” powstała we współpracy z Fundacją Kultura Enter. Praca miała swoją premierę podczas Festiwalu Nocy Kultury i została na stałe zamontowana w przestrzeni publicznej przy ul. Ku Farze, na terenie Starego Miasta. Mozaika o wymiarach 3,5 × 2,3 m przedstawia plan Starego Miasta wpisany w kształt ludzkiego serca, symbolicznie łącząc historię miejsca z jego żywą, współczesną tkanką społeczną. Realizacja powstała za pozytywną opinią Miejskiego Konserwatora Zabytków i stanowi nowy trwały element w zabytkowej przestrzeni miejskiej. Praca szybko stała się rozpoznawalnym punktem na mapie turystycznej Lublina, chętnie fotografowanym zarówno przez mieszkańców, jak i odwiedzających miasto turystów.

Artystka zrealizowała również cykl mozaik partycypacyjnych w Oświęcimiu we współpracy z Fundacją Miasto Pracownia, angażując lokalną społeczność w proces twórczy. Na cykl składa się mozaika o powierzchni 4 m2 pt. „Siła kobiet” oraz cztery mniejsze mozaiki, wykonane przez uczestniczki warsztatów pod jej merytorycznym i artystycznym prowadzeniem. Projekt łączył działania artystyczne z procesem edukacyjnym i wzmacniającym, a powstałe realizacje zostały trwale wprowadzone w przestrzeń miasta. Mozaiki stały się częścią miejskiego szlaku mozaik w Oświęcimiu, funkcjonując jako dostępne i rozpoznawalne elementy lokalnej przestrzeni publicznej. Są pretekstem do spacerów i integracji lokalnej społeczności nie tylko w trakcie wspólnego ich tworzenia.