Tabula resoviensis non rasa. Krótko o bibliografii Rzeszowa

Kiedy ukazała się pierwsza książka o Rzeszowie? Jak literatura dokumentowała historię miasta i dlaczego jedna z pierwszych publikacji posłużyła pomocą mieszkańcom poszkodowanym w wielkim pożarze? O historii rzeszowskiej bibliografii opowie Jakub Pawłowski – historyk, regionalista, przewodnik i popularyzator wiedzy o mieście. Spotkanie „Tabula resoviensis non rasa. Krótko o bibliografii Rzeszowa” odbędzie się 8 października 2026 roku o godz. 17.00 w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Rzeszowie przy ul. Sokoła 13. Wstęp jest wolny.

Historia Rzeszowa zapisana jest nie tylko w miejskiej przestrzeni, architekturze i dokumentach, ale również na kartach książek. Niektóre powstawały w szczególnych momentach dziejowych, inne przez lata budowały wiedzę o mieście i jego mieszkańcach. Właśnie tej mniej oczywistej historii Rzeszowa poświęcone będzie październikowe spotkanie z Jakubem Pawłowskim.

Pierwsza książka o Rzeszowie pomagała pogorzelcom

Początki bibliografii poświęconej Rzeszowowi wiążą się z dramatycznym wydarzeniem w historii miasta. Pierwsza książka o Rzeszowie ukazała się w 1844 roku, dwa lata po największym pożarze w dziejach miasta. Publikację wydano w czasie szeroko zakrojonej akcji pomocy pogorzelcom, a dochód z jej sprzedaży przeznaczano na wsparcie osób poszkodowanych w pożarze.

Kolejny interesujący rozdział przyniósł rok 1864. Na fali wydarzeń związanych z powstaniem styczniowym ukazała się pierwsza powieść mieszczańska, której akcję osadzono w 1769 roku. Jej fabuła nawiązywała do rzeczywistych wydarzeń, które rozegrały się w Pobitnie podczas konfederacji barskiej.

Na pierwszą profesjonalną monografię Rzeszowa trzeba było poczekać do 1913 roku, czyli roku poprzedzającego wybuch I wojny światowej. Jej ramy chronologiczne kończyły się na XVIII wieku, a autor skoncentrował się na wcześniejszych, przedrozbiorowych dziejach miasta.

Złoty okres rzeszowskiej bibliografii

Szczególne znaczenie dla rozwoju piśmiennictwa dotyczącego Rzeszowa miał okres powojenny. Z miastem związani byli wówczas badacze, autorzy i twórcy, wśród nich m.in. Franciszek Kotula, Antoni Błoński, Gustaw Ostasz, Adam Codello, Julian Przyboś czy Aleksander Kamiński.

Dorobek kolejnych pokoleń badaczy znalazł swoje rozwinięcie m.in. w monumentalnych, wielotomowych „Dziejach Rzeszowa”, kompleksowo przedstawiających historię miasta w szerokiej perspektywie chronologicznej i tematycznej.

O tych publikacjach, ich autorach, okolicznościach powstania oraz znaczeniu dla zachowania pamięci o mieście opowie podczas spotkania Jakub Pawłowski.

Rzeszów zapisany na kartach książek

Tytuł spotkania – „Tabula resoviensis non rasa. Krótko o bibliografii Rzeszowa” – nawiązuje do łacińskiego określenia tabula rasa, czyli „czysta, niezapisana tablica”. W tym przypadku tablica zdecydowanie nie jest pusta – historia Rzeszowa doczekała się bogatej literatury, która sama w sobie stała się częścią dziedzictwa miasta.

Miejscem rozmowy będzie Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie, a więc przestrzeń szczególnie związana z książką, dokumentowaniem historii oraz zachowywaniem lokalnego dziedzictwa.

O prowadzącym

Jakub Pawłowski jest historykiem, regionalistą, przewodnikiem, dziennikarzem, recenzentem książek i popularyzatorem wiedzy o Rzeszowie. Angażuje się w działalność rzeszowskiej Społecznej Rady Kultury oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego – Oddziału w Rzeszowie.

Współpracował m.in. z redakcjami „Nowin”, „Gazety Wyborczej”, „Podkarpackiej Historii” i Onetu. Pracował również w Muzeum Regionalnym w Sołonce, gdzie współtworzył ekspozycję stałą i ofertę edukacyjną, oraz w Muzeum Polaków Ratujących Żydów w Markowej, gdzie zajmował się m.in. oprowadzaniem po ekspozycji, współtworzeniem wystaw czasowych i działalnością edukacyjną.

Obecnie jest związany z Estradą Rzeszowską i Rzeszowskimi Piwnicami, gdzie odpowiada m.in. za stronę merytoryczną oraz organizację wydarzeń, w tym spacerów miejskich.

„Tabula resoviensis non rasa. Krótko o bibliografii Rzeszowa”

Termin: 8 października 2026 r., godz. 17.00
Miejsce: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie, ul. Sokoła 13
Gość: Jakub Pawłowski – historyk, regionalista, przewodnik i popularyzator wiedzy o Rzeszowie
Wstęp: wolny

Spotkanie będzie okazją do spojrzenia na dzieje Rzeszowa z nietypowej perspektywy – poprzez książki, które przez blisko dwa stulecia opisywały miasto, utrwalały jego historię i budowały pamięć o kolejnych pokoleniach rzeszowian.